Anksiyete Nedir Belirtileri Nelerdir

Anksiyete bireyin gerçek ya da algılanan bir tehdit karşısında yaşadığı yoğun kaygı ve huzursuzluk halidir. Anksiyete kelimesi Türkçe’ye kaygı olarak çevrilmiştir.

Günlük yaşamda insanlar anksiyeteyi tanımlarken korku,iç sıkıntısı ve kaygı ifadelerini kullanılır. Aslında korku, dış kaynak odaklı ve belirli bir tehdite karşı verilen yanıttır.

Anksiyete ise, iç odaklı ve bilinmeyen bir tehdite karşı verilen yanıttır. Zaman zaman anksiyete duyulması hayatın içinde olağan bir durumdur. Bir amaca yönelme, motive olma veya zarardan kaçma gibi durumlarda anksiyetenin olumlu işlevleri de vardır. Ancak bu anksiyete durumu günler, haftalar boyunca sürer ve şiddetli düzeyde yaşanırsa işlevselliği etkiler. Böylece bireyin hayatını olumsuz yönde etkilemeye başlar. Ruhsal bozuklukların en yaygın olanı anksiyete bozukluklarıdır.

Anksiyete tek bir nedene bağlı olarak gelişmez. Genetik yatkınlık, öğrenme süreçleri ve bilişsel yorumlama biçimlerinin etkileşimiyle gelişir. Anksiyete öğrenilmiş, bilişsel olarak beslenen, davranışsal olarak sürdürülen ve nörobiyolojik temelli bir süreçtir.

Anksiyete (Kaygı) Bozuklukları:

*Genel tıbbi duruma bağlı anksiyete bozukluğu.

*Maddeye bağlı anksiyete bozukluğu.

*Panik bozukluk(agorafobili,agorafobisiz).

*Yaygın anksiyete bozukluğu.

*Obsesif-kompulsif bozukluk.

*Sosyal fobi.

*Özgül fobi.

*Akut stres bozukluğu.

*Posttravmatik stres bozukluğu.

*Karışık anksiyete depresif bozukluk.

*Başka türlü adlandırılamayan anksiyete bozukluğu.

Anksiyete Belirtileri ise şöyledir :

Bilişsel Belirtiler:

Felaketleştirme: Olası bir durumu en kötü senaryoya göre yorumlama eğilimidir. Birey, olayı zihninde büyütür, düşük ihtimalli durumları dahi baş edilemez gibi algılar.

Olasılığı abartma : Bireyin olumsuz bir olayın gerçekleşme ihtimalini gerçekçi değerlendirmek yerine olduğundan çok daha yüksek algılamasıdır. Düşük ihtimal, yüksek ihtimal gibi algılanır. Örneğin, kalbim hızla atıyor o zaman kalp krizi geçiriyor olabilirim gibi düşünme eğilimi olur.

Tehlikeye seçici dikkat : Nötr uyaranları dahi risk faktörü olarak algılamadır. Dikkatin tehdit üzerinde takılı kalmasıdır. Örneğin, haberlerde sadece olumsuz içeriklere odaklanma.

Belirsizliğe tahammülsüzlük: Netlik olmayan durumlarda yoğun huzursuzluk yaşanmasıdır.

Ya olursa düşünce zinciri : Sürekli olası olumsuz senaryo üretme eğilimi.

Kontrol kaybı düşüncesi : “Kontrolü kaybetme korkusu” ve “ “Başa çıkamayacağım” inançlarıdır.

Aşırı sorumluluk atfetme : Olumsuz bir olayın gerçekleşmesini kendi yetersizliğine atfetme durumudur.

Ruminasyon (zihinsel meşguliyet) : Kaygı uyandıran düşünceleri tekrar tekrar zihinde döndürmedir.

Konsantrasyon güçlüğü : Dikkatin tehdit algısına kayması nedeniyle odaklanma sorunları yaşamaktır.

Güvence arama ihtiyacı : Düşüncelerini rahatlatabilmek için dış doğrulama arayışında olmak.

Duygusal Belirtiler :

Sürekli endişe hali : Nedeni tam olarak net olmayan ama arka planda devam eden kaygı halidir.

Huzursuzluk : Yerinde duramama ve içsel sıkıntıdır.

Gerginlik : Gevşeyememe hissidir.

Tedirginlik : Tehlike beklentisi duymadır.

Tahammülsüzlük: Uyarılmanın yoğun yaşanması sonucu düşük tolerans göstermedir.

Belirsiz tehdit hissi : Çok kötü şeyler olacak duygusu fakat somut bir içerik olmamasıdır.

Fizyolojik Belirtiler: Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, göğüs sıkışması,terleme, kaslarda gerginlik,titreme, ağız kuruluğu,baş dönmesi, sindirim sistemi sorunları (bulantı,ishal, karın ağrısı) ve sıcak basması gibi belirtilerdir. Bu belirtiler çoğunlukla bedensel rahatsızlıklarla karıştırılabilir. Birey, fizyolojik sıkıntıları tehdit olarak yorumlamaya başladığında kaygı düzeyi artar.

Davranışsal Belirtiler : Davranışsal belirtiler kişinin kaygısını azaltmak ya da tehditlerden korunma amacıyla geliştirdiği gözlenebilir tepkilerdir. Anksiyetede temel davranışsal örüntü kaçınma ve güvenlik davranışlarıdır.

Kaçınma Davranışları : Kişinin kaygı uyandıran uyaran, düşünce veya bedensel bir duyumdan ötürü uzak durma eğilimidir. Burada amaç, kaygıyı kısa vadede azaltmaktır. Ancak uzun vadede anksiyetenin devam etmesine ve güçlenmesine neden olur. Kaygı yaratan her türlü durumdan kaçınma davranışları görülür. Örneğin, uçağa binmemek, sunum yapmamak, sosyal ortamlara katılmamak gibi. Bunun yanı sıra kaygı uyandıran düşünceyi bastırma eğilimi gözlenir. Zihni sürekli başka bir şeylerle meşgul etme çabası gelişir. Örneğin, “Bunu düşünmeyeceğim” gibi. Kaygıyı yaşamamak için duygular bastırılır. Bedensel duyumlardan kaçınma davranışları görülür. Örneğin, kalp atışlarını artıracak egzersizlerden kaçınma ya da yalnız kalmama gibi.

Güvenlik Davranışları : Bireyin kaygı uyandıran bir duruma girerken algıladığı tehdidi önleme, kontrolü kaybetmeme ya da kaygıyı azaltma amacıyla başvurduğu koruyucu ve telafi edici davranışlardır. Burada tehdidin gerçekleşmesini engellediğine inanır. Kaygı kısa vadede azalır. “Ben baş edebildim” düşüncesi yerine “ Bu davranış sayesinde olmadı” inancı pekişir. Örneğin, fiziksel belirtileri sürekli kontrol etme davranışları, notlara aşırı bağımlı sunum yapılması ve çıkış kapısına yakın oturulması gibi.

Kontrol ve Kompulsif Davranışlar : Birey kaygısını azaltmak amacıyla tekrarlayıcı, katı ve zorlayıcı davranışlara başvurur.Kaygısı geçici olarak azalır.Kontrol hissi sağlar.Ancak uzun vadede kaygı döngüsü pekişir. Burada temel biliş, kontrol edersem kötü bir şey olmaz algısıdır.Örneğin, sürekli plan yapma ve tekrar tekrar gözden geçirme, e-postayı göndermeden önce tekrar tekrar okuma gibi.

Hiperuyanıklık : Kişinin çevresine karşı aşırı tetikte ve alarm halinde olmasıdır. Örneğin, çevreyi sürekli tehdit açısından izleme, küçük ipuçlarını büyütme, gevşeyememe, seslere karşı aşırı irkilme gibi.

Anksiyetede Tedavi : Anksiyete bozukluğunun tedavisi belirtilerin şiddeti, süresi, işlevsellik kaybı ve eşlik eden tanılara göre yapılandırılır. Psikoterapiyle birlikte tehdit algısının yeniden yapılandırılması, kaçınma ve güvenlik davranışlarının azaltılması, duygu düzenleme kapasitesinin artırılması ve işlevselliğinin yeniden kazanılması hedeflenir. Bilişsel davranışçı terapi,maruz bırakma temelli müdahaleler, kabul ve kararlılık terapisi, şema terapi ve hekimin gerekli gördüğü vakalarda farmakoterapi teknikleri uygulanabilir. Nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri, uyku ve fiziksel aktivitelerin düzenlenmesi gibi destekleyici müdahaleler de uygulanır.

Psikolog Funda Buharalı. Antalya Psikiyatri, Psikoterapi Antalya.